THƯƠNG
CẢM ƠN ĐỜI MỖI SỚM MAI THỨC DẬY, TA CÓ THÊM NGÀY NỮA ĐỂ YÊU THƯƠNG!
Ý tưởng viết về chủ đề này bất chợt nảy ra sau một vài sự cố liên quan đến vài thành viên trong gia đình tôi. Vói tôi, đề tài này gần gũi tới mức nó như hơi thở của mình dù chưa thể giải thích hết được cơ duyên vì sao, nhưng trong quá trình lớn lên của tôi – tôi đọc rất nhiều tài liệu/sách liên quan đến từ “Thương“, và cũng vì vậy, não tôi hay hiện diện từ này trong bất kỳ giây phút nào ở cuộc sống, ngay cả là vài phút tập thở sâu trước khi ngủ. Nếu là ai đó biết tôi ngoài đời, chắc họ cũng đã bị tra tấn bởi các câu chuyện liên quan từ này ít nhất vài lần trong các cuộc nói chuyện. Và bởi thế, tôi nghĩ đã đến lúc mình cần viết lại các dòng chảy suy nghĩ này để có thể lưu giữ hoặc gửi gắm cho ai đó đang cần thay đổi cách hành động trong việc yêu thương một ai đó – cái việc tưởng như vô cùng đơn giản này – vậy mà nó vô cùng quan trọng có thể mang tính quyết định trong hành trình trải nghiệm cuộc sống của mỗi người.
Tôi sẽ bắt đầu bằng câu chuyện của cô cháu gái của tôi. Cô bé ra đời vào năm tôi 20 tuổi. Thời điểm đó, gia đình tôi đang là một đại gia đình, 4 thế hệ, cùng sống hòa bình trong căn nhà 36m2 và 2 gác lửng, bao gồm: bà nội, bà ngoại, ba mẹ, 5 người con, 3-4 người cháu của ba, 1 chị dâu, 1 anh rể, 1 cháu trai (của anh Hai), và 1 cháu gái (của chị Ba – là cô bé tôi đang nói về), thêm từ 2-3 thợ may gia công nữa. Sau thời điểm này vài năm thì gia đình tôi có khá nhiều biến cố và cuộc sống hòa bình đông đúc này tạm kết thúc sau gần 20 năm ba mẹ tôi phấn đấu duy trì cùng niềm tin cải thiện cuộc sống cơ cực của miền Trung lam lũ. Cô bé ra đời hoàn toàn trong sự yêu thương của ông bà ngoại và các cậu dì, duy chỉ có bà nội của cô bé thì không hài lòng lắm vì khi sinh cô bé này hơi khó, phải dùng kỹ thuật hút nhẹ (kỹ thuật này sau đó đã bị cấm hoàn toàn trong y khoa sinh sản) và cô bé không thật sự ưa nhìn. Việc nuôi nấng chăm sóc cô bé hoàn toàn phụ thuộc vào gia đình phía ngoại, trực tiếp là bà ngoại, một phần cũng vì chị gái tôi và anh rể chưa có kinh tế ổn định, và chị gái tôi tính nết không được khôn ngoan. Sau đó 2 năm thì chị gái tôi sinh thêm được 1 bé trai kháu khỉnh, sáng sủa, có vẻ được lòng bà nội hơn nhưng việc nuôi nấng chăm sóc vẫn là phụ thuộc vào ba mẹ tôi. Cuộc sống cứ thế trôi, các con cứ thế lớn dần trong êm ấm với gia đình ngoại cho đến khi ba mẹ chúng hoàn tất ra riêng vào khoảng năm cô bé 7-8 tuổi. Từ đó trở đi là gia đình cô bé cũng kết thúc thời kỳ được giáo dưỡng trong văn hóa tình thương được xây dụng bởi ba tôi mặc dù chưa thể kết thúc được sự hỗ trợ về kinh tế của ông bà ngoại dành cho gia đình riêng của anh chị ấy.
Thời kỳ tiếp theo của gia đình cô bé là khoảng thời gian khá chật vật về kinh tế khi rời ông bà ngoại. Cũng phải nói rõ thêm rằng gia dình ba mẹ tôi không khá giả, di cư từ miền Trung vào Sài Gòn lập nghiệp, ba mẹ tôi chỉ mang theo đúng một niềm tin là cải thiện đời sống cho các anh chị em tôi bằng việc được học hành tử tế ở thành phố lớn. Tất cả anh chị em chúng tôi đều được giáo dưỡng trong sự sáng suốt ấy của ba và sự hy sinh hết lòng của mẹ, nhưng mức độ thẩm thấu và sự dẫn dắt của cuộc đời mỗi đứa lại là một câu chuyện khác nhau hoàn toàn – điều này có lẽ còn bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố khác xoay quanh một con người mà nếu để đi sâu thì sẽ vô cùng tốn kém giấy mực. Công cuộc độc lập này của gia đình cô bé kéo dài tới bây giờ, và đây cũng thời kỳ tôi đã bắt đầu hiểu hơn về cuộc sống (tôi của hiện tại là mẹ của hai bạn gái đang vừa lớn vừa học làm người lớn). Khi trải qua quá trình kết hôn, sinh con, nuôi con, được trải qua nhiều khúc khuỷu của cuộc đời đã giúp tôi luôn có cái nhìn xuyên suốt quá trình dẫn tới kết quả, giúp tôi giải đáp được các thắc mắc bất an thời trẻ khi tôi chứng kiến quá trình nuôi dưỡng các con của chị gái và anh rể tôi. Điều mà sau này tôi gọi tên là kiểu tình thương chỉ bằng cách “cho ăn, ngủ, ỉa, đái”. Tôi tạm dùng cột mốc 18-20 tuổi để phân chia giai đoạn hoàn thành nghĩa vụ học tập cơ bản. Ở lứa tuổi 18, kết quả của 2 đứa trẻ nhà chị gái tôi là: 1 cô chị không theo học sau phổ thông, mà chuyển hướng học hỏi từ công việc lao động phổ thông để kiếm tiền, 1 cậu em trai theo học ĐH được chưa tới 1 năm và bỏ ngang với ý nghĩ sẽ tìm cách kiếm tiền bằng việc tận dụng sức mạnh của Internet cùng câu nói “con thấy con học 12 năm đủ rồi!” Như vậy đó, … câu chuyện về cô bé này bây giờ mới bắt đầu.
Năm 18 tuổi của cô bé ấy bắt đầu bằng công việc phụ quán cà phê, rồi sau chuyển sang làm việc tính giờ cho các thương hiệu thức ăn nhanh, và tiếp theo vẫn là như vậy sau khoảng 3 năm. Sau khi không sống cùng nhau nữa, tôi chỉ có thể giữ vững niềm tin “yêu thương” cho cô bé bằng những câu nói lồng ghép các thông điệp tôi cho là quan trọng thông qua các cuộc gặp gỡ ngắn ngủi trong gia đình, kiểu như “Con muốn thay đổi cuộc sống của gia đình con tốt lên, trước hết con cần thay đổi cuộc sống của con tốt lên, khi con đủ sức mạnh con mới có thể giúp đỡ ba mẹ con”, … “Út rất tự hào khi con đã có thể từng bước tự nuôi sống bản thân và bớt phụ thuộc vào ba mẹ”,… “Chỉ cần con biết sợ cái nghèo khổ, cái ngơ ngác của thế hệ trước, chắc chắn con sẽ thoát được nghèo, …” “Út không giúp được cho con và gia đình con nhiều tiền, nhưng bất cứ khi nào cần người chia sẻ – trao đổi thì nhớ là con còn có út”. Rất nhiều thông điệp, …, tôi cứ gửi gắm, gieo mầm vào cô bé với một mong muốn duy nhất, con bé phải khác mẹ nó, con bé phải là một trụ cột thật sự cho cuộc sống của nó, chưa dám nghĩ đến gì khác to tát hơn. Quá trình này thật sự cũng không dưới vài lần có nhiều sự việc xảy ra đã làm tôi từng thấy nản lòng, tôi đã từng nghĩ chắc mình không thể làm được gì hơn nữa, …, nhưng có một sự thật là tôi chưa bao giờ hết “yêu thương” con bé, nhờ đó tôi lại duy trì được niềm tin “cô bé ấy sẽ làm được”. Và cho đến một ngày, cách đây khoảng gần 3 năm, cô bé ấy về gặp tôi và mẹ tôi (ba tôi đã mất cách đây 6 năm và gia đình nhỏ 4 người của tôi đang ở cũng mẹ) “Xin phép cho con về ở với ngoại và út, với mục tiêu là “con cần tránh va chạm mẹ con và con cần út hỗ trợ hướng dẫn, …” Và sau đó là chuỗi ngày bạn ấy về ở cùng tôi cho đến bây giờ, và đó cũng là chuỗi ngày tôi bắt đầu giáo huấn con bé từ những việc đơn giản, nhỏ nhặt nhất với một sự kiên trì cao nhất mà tôi nghĩ chỉ bằng việc không ngừng “yêu thương” bạn ấy mới giúp tôi vượt qua được bao nhiêu cơn nóng giận. Và thật mừng, dù chưa có gì to lớn nhưng 2 dì cháu chúng tôi đã cùng nhau đạt được những thành tựu đáng tự hào cùng với đó là tâm sinh lý của bạn ấy trở nên ổn định và hiểu chuyện hơn. Những thành tựu của bạn ấy là kiểu như “bạn ấy đã biết ngăn nắp hơn, nề nếp hơn, câu chữ biết sử dụng hợp lý hơn, biết thỏa thuận, trao đổi, thể hiện bản thân trong các cuộc giao tiếp mới, bớt nóng giận vô cớ, …” điều mà trước đây bạn ấy hoàn toàn sử dụng bản năng để thực hành (điểm này là khá giống mẹ bạn ấy, được nuôi dưỡng bởi muôn vàn kiểu nóng giận, bản năng, ngơ ngác …) Và tôi hiểu rằng, hành trình hoàn thiện của cháu gái tôi vẫn chỉ mới bắt đầu, nhưng niềm tin của tôi về bạn ấy dần trở nên rõ ràng hơn, mọi sự cố gắng của 2 dì cháu vẫn đang tiếp tục để hướng đến một ngày nào đó, khi bạn ấy xây dựng được cho mình một nội lực đủ mạnh mẽ, lực hấp dẫn của quãng đường phía trước sẽ giúp cho bạn ấy và gia đình bạn ấy ngày một nhẹ nhàng thong thả hơn. Bạn ấy tối thiểu sẽ biết cách vận hành cuộc đời của mình một cách tốt nhất trong khả năng, bớt được những hậu quả do ngơ ngác, nóng giận, vô tri mà ba mẹ bạn đã vô tình đổ xuống trong quãng 22 năm đời người. Và với niềm tin này, tôi lại chuyển tiếp qua câu chuyện thứ 2, câu chuyện về cậu em trai của bạn ấy.
Như tôi đã đề cập ở trên, cậu em trai của bạn ấy khi sinh ra có nhiều điểm sáng sủa hơn bạn ấy: là con trai (người miền Trung tôi khi ấy vẫn có xu hướng quý con trai hơn con gái), gương mặt sáng đẹp, tư chất thông minh, … Dù việc phân biệt trai-gái không quá rõ ràng trong gia đình tôi, nhờ vì chủ trương ưu tiên con gái của ba tôi (mẹ tôi thì ngược lại) nhưng với bà nội của các bạn thì cậu bé là một đứa cháu cưng. May mắn vì cậu bé sống cùng gia đình ông bà ngoại nên cậu bé cũng sống chan hòa bình thường giống các anh chị em họ khác trong gia đình. Giai đoạn đầu đời, cậu bé khá ổn về mọi mặt. Mọi thứ cũng bắt đầu thay đổi theo hướng đi xuống sau khi gia đình ra riêng. Từ sau đó là những sự việc từ khách quan (internet phát triển) đến chủ quan (vẫn là cách giáo dưỡng của anh chị tôi), sức học của cậu bé loanh quanh mức trung bình-khá, cùng một hệ lụy của thời đại là một thời gian rất dài cậu bé bị nghiện game và Internet. Sự việc đỉnh điểm là cậu bé bỏ ngang ĐH khi đang học năm nhất. Sau đó là chuỗi dài những vết thương tâm lý chuyển từ người mẹ, sang cô con gái, sang cậu con trai, sang người cha, tất cả chỉ vì liên quan đến hiện trạng không sáng sủa của gia đình. Gia đình chị ấy có xu hướng né tránh các cuộc gặp mặt ở nhà ngoại, né tránh và gây gỗ với các thể loại câu hỏi đi sâu vào cá nhân. Dù thế, các anh chị em còn lại đều âm thầm hỗ trợ chút ít về cơm áo dành cho gia đình chị Ba tôi với chủ trương từ tôi là yêu cầu mọi người trong gia đình tránh tất cả các kiểu câu hỏi hoặc lời khuyên đi sâu vào cá nhân từng người trong gia đình chị ấy, dù có là xuất phát từ sự yêu thương-quan tâm-muốn tư vấn hỗ trợ. …hay gì gì đi nữa. Và cùng với đó là sự dậm chân tại chỗ của cậu bé tuổi thanh niên suốt 5 năm (từ 18 tuổi đến 23 tuổi). Tất nhiên trong quá trình 5 năm này, tôi và gia đình cũng đã không dưới 5 lần 7 lượt đề xuất với anh chị tôi, cháu tôi các phương án để cải thiện tình hình. Nhưng mọi nỗ lực của mọi người đều rơi vào vô vọng, lý do thất bại của chúng tôi đơn giản chỉ vì đó là mong muốn của gia đình – của mọi người chứ không phải mong muốn của mẹ con chị ấy. Mọi sự thay đổi cá nhân đều phải bắt đầu từ chính mong muốn của cá nhân đó – khác biệt cốt lõi trong sự thay đổi của cô cháu gái tôi là xuất phát từ chính mong muốn của cô ấy. Sau này tôi tự nhiên dần nhận ra hình như cuộc sống làng nhàng bấp bênh nhưng không bị đói của mẹ con chị ấy là một kiểu sống tận hưởng, liên quan mật thiết tới cái bản năng lười lao động, chỉ rù quến nhau bằng tôn chỉ “Yêu thương“. Nhưng các bạn biết không, cái ý thức về sự khổ, tương lai mờ mịt sẽ đến cùng nhiều biến cố phía trước của gia đình chị ấy cứ mãi là một khối u khó chịu trong lòng tôi. Tôi hiểu rõ những gì có thể xảy ra ở phía trước sẽ đè nặng lên đôi vai già yếu của mẹ tôi, đôi vai yếu ớt của người cha, đôi vai mỏng của cô cháu gái và đôi vai không rộng lớn của các anh chị em tôi, tôi hiểu rõ nên tôi sợ. Tôi hay tự hỏi liệu nếu tôi có quyền năng tốt hơn, khả năng kinh tế của tôi tốt hơn, tôi sẽ giúp được gia đình chị ấy bằng cách hữu hiệu cụ thể nào hơn không? Nhưng rồi tôi cũng hiểu rằng không thể mơ mộng, tôi vốn không mạnh về mọi mặt, tôi chỉ có cái não biết “yêu thương” là hoạt động tốt nhất thôi, Vậy nên tôi vẫn không trách móc mà cứ lặng lẽ chờ đợi cơ hội, vì tôi vẫn luôn có niềm tin vào 2 từ “cơ hội”, tôi tin vào lực hấp dẫn, tin vào những điều khó giải thích bằng lời, nhưng tôi vẫn cứ tin như thế trong gần 50 năm đời người và được chứng thực rất nhiều sự việc. Vậy rồi cơ hội cũng tới, trong khi dần hoàn thiện bài viết này cũng là lúc tôi đang chờ đợi kết quả bước đầu cho công cuộc thay đổi cuộc đời cậu bé ấy.
Đi qua mấy trang tự sự câu chuyện của gia đình mình, tôi hiểu rằng cuộc đời mỗi người nếu viết lại đều sẽ như một vở kịch, với diễn viên chính là chúng ta, kịch bản do vũ trụ sắp xếp, diễn viên chúng ta chỉ đang đóng thật tốt vai trò của mình mà hoàn toàn không biết trước kịch bản. Chúng ta cứ thế đóng, hết màn 1 – cảnh 1, tới màn n – cảnh n, chúng ta chỉ làm đúng một việc đó là “lựa chọn”. Bằng việc hết “lựa chọn” này tới “lựa chọn” khác, chúng ta sẽ sớm hoàn thành vai diễn cuộc đời ngắn ngủi, hữu hạn của mình. Song song đó, tinh thần xuyên suốt cần thiết của vở kịch là lấy “yêu thương” làm tiêu chí để thực hiện “lựa chọn” cách hành động cho đến khi hoàn thành vai diễn. Và thông qua câu chuyện của tôi, chúng ta thấy chỉ với việc “yêu thương” thôi, chúng ta đã bắt gặp quá nhiều cách “yêu thương” rồi đó. Tôi hiểu dù rằng bạn đang sống trong gia đình có bao nhiêu thế hệ, độ rộng/hẹp của từng gia đình là khác nhau về số lượng, về sự tương tác, nhưng chắc bạn sẽ vẫn thấy được phảng phất hoàn cảnh của xung quanh mình giống như câu chuyện tôi đề cập. Và từ đó, có khi bạn sẽ tìm ra được một cách “yêu thương” phù hợp nhất cho mình, cho thế hệ trực tiếp của mình, rộng hơn nữa là cho người xung quanh mình, trước khi có thế trở thành làn sóng lan tỏa xa rộng hơn, giúp trái đất tốt đẹp hơn mỗi ngày. Tôi phát hiện ra trong cuộc sống, khi bạn cho đi điều gì bạn đang sở hữu thì rõ ràng bạn sẽ còn lại ít hơn, chỉ duy nhất sự “yêu thương” – khi bạn càng cho đi sự yêu thương, bạn sẽ càng trở nên giàu có gấp bội – chỉ vì khả năng lan tỏa của lòng yêu thương là vô tận.
Vậy làm sao để “lựa chọn” được cách yêu thương nào phù hợp nhất với người mình thương? Với tôi thì cách yêu thương nào mà có thể giúp hướng ta và người ta thương đến được một ngày mai tốt hơn ngày hôm nay thì tôi sẽ lựa chọn cách đó. Tôi không chọn cách “yêu thương” trong mờ mịt. Khi yêu thương trong mờ mịt, tình yêu thương đó sẽ kéo tuột cả ta và người ấy xuống một tầng thấp. Với bất kể đó là ai “cha-mẹ, anh-chị-em, vợ-chồng, con cái, người yêu, bạn bè-đồng nghiệp, …” – tất cả các mối quan hệ giữa người và người – chúng ta đều có thể lựa chọn một cách yêu thương sáng suốt phù hợp nhất bằng cách “yêu thương và hướng thượng” như vậy.
Bạn biết không? Mục đích cuối cùng của cuộc đời mỗi người chúng ta – tôi nghĩ đó là cần sống cho ngày hôm nay tốt đẹp hơn ngày hôm qua, bằng cách “lựa chọn” cách ứng xử phù hợp với kịch bản mà vũ trụ đã viết cho ta, lấy tình “yêu thương” làm kim chỉ nam cho các lựa chọn, ắt hẳn chúng ta sẽ có được kết quả mỹ mãn ở nơi cuộc sống quá nhiều thử thách bất trắc này. Tôi tin vậy!
thênh thang,
